Yivsiz Av Tüfeği Çeşitleri  

Tek Atışlı Tüfekler (Tek Kırmalar)

Namlusu kubuzdaki mafsal etrafında kırılarak doldurulan türden tüfeklerdir. Bunlar bir kere atış yapmak için imal edildiğinden, atıldıktan sonra yeniden doldurulmaları gerekir. Her av tüfeği gibi, değişik kalibrelerde ve gelişmiş olanları da değişik şoklarda üretilir. Bu tür tüfeklerde açma mekanizmasını tetikleyecek mandal altta ya da üstte olabilir. Ateşlemeden sonra boş kovanın tasfiyesi için ekstraktör ve ejektör denilen iki sistemden yararlanılır. Ekstraktör, tırnak yardımı ile kartuşun bir miktar dışarı çekilip, el aracılığıyla dışarı alınmasına yardımcı olan bir düzenektir. Ejektör ise, daha pahalı silahlarda boş kovanın, tüfeğin kırılması ile elle müdahaleye gerek kalmaksızın otomatik olarak fırlatılmasını sağlayan yay aktiveli bir mekanizmadır.

Pompa Hareketli Yivsiz Av Tüfekleri

 Amerikan kültür ve teknolojisinin ürünü olan yarı otomatik ve pompa hareketli av tüfekleri arasındaki rekabet, avcılar arasındaki en eski tartışma konularından biri olmuştur. Konuya bu açıdan bakıldığında pompa hareketli av tüfekleri, manüel kullanım özelliği taşıdıklarından yarı otomatiklere göre çok daha güvenilir türden silahlardır. Gaz kaçırmalı yarı otomatik silahların dünyasında toz, toprak ve kire hiçbir şekilde yer olmamasına rağmen, pompa hareketli av tüfekleri bu konuda çok daha toleranslıdırlar. Mermi konusunda ise seçici olma gibi avcıya dezavantaj yaratan kötü özellikler sergilemezler. Belki de bütün bu özelliklere sahip olması nedeniyle de pek çok ülkenin güvenlik güçleri tarafından yakın muharebe silahı olarak kullanılır.

Pompa hareketli av tüfeklerinde fişek yatağını kapatan sürgü mekanizması el kundağına bağlıdır. Kundağın geri hareketiyle bu parça da geri gelerek boş kovanı dışarı atar. Daha sonra, kundağın ileri itilmesiyle yeni fişek yatağına yerleştirilir ve tetik mekanizması kurulmuş olur. Kısacası el kundağının ileri ve geri hareketi namluyla ilgili doldurma ve boşaltma işleminin tümünü yapar. Tüfeğin boşaltılıp yeni fişek ile beslenmesi el yardımıyla ve arzu edilen zamanda yapıldığı için son derece güvenli silahlardır ve yine aynı sebeple tutukluk yapma olasılığı da son derece zayıftır. Silindir namlulu pompa hareketli silahlar, biraz da atış kapasitelerinin yüksek oluşu nedeniyle büyük av hayvanlarının avında çok ça tercih edilirler.

Yarı Otomatik Yivsiz Av Tüfekleri

Yarı otomatik silahlarda amaç, boş kovanın atılması ve yerinin yenisiyle doldurulmasıyla ilgili yapılması gereken işlemlerin, kullanıcının müdahalesi olmaksızın yapılmasıdır. Silahta bunu sağlamak için tepmeli ve gaz kaçırmalı diyebileceğimiz iki ayrı sistem kullanılmıştır.

Geri tepmeli tiplerde silahın ateşlemesiyle namlu ve ona kilitli olarak bulunan sürgü mekanizması geriye hareket ederek ardındaki yaylara baskı yapar. Mekanizma bir kanca tarafından sabitlenirken, namlu ileri doğru hareket ederek boş kovanı fırlatır. Namlu ileri hareketini tamamlamak üzereyken ise mekanizmayı tutan kancayı iter ve mekanizma serbest kalır, onun da ileri hareketiyle yeni fişek yatağa sürülmüş olur. Geri tepmeli yarı otomatik av tüfeklerinde kullanılan fişeğin sertlik veya hafifliği sistemin sağlıklı çalışması açısından önemlidir. Tüfeğin omuza iyi biçimde oturtulmaması da çalışmada aksaklıklara sebep olan başka bir etkendir.

Gaz kaçırmalı yarı otomatik av tüfeklerinde namlu hareketi söz konusu değildir. Yanan barutun oluşturduğu barut gazı namlu içindeki ince deliklerden sızarak namlu altındaki gaz pistonunu harekete geçirir. Piston kolu sürgü mekanizmasına bağlı olan sürgü çubuğuna hareket vererek mekanizmayı geri iter. Bu arada boş kovan dışarı atılır ve yenisi yuvaya sürülür. Gerideki yayın karşı koyması sonucu mekanizma bu sefer ileri hareket ederek yerinde kilitlenir. Düşük hava sıcaklıklarında pek çok barut, sıcak hava şartlarındaki performansını göstermez, dolayısıyla barutun tümü yanmadığı için yeterince gaz oluşmaz. Bu da gaz kaçırmalı av silahları için büyük bir dezavantajdır. Gerek yarı otomatik, gerekse pompalı tüfekler, haznelerinde çok miktarda fişek bulundurabilecek yapıda imal edilmelerine rağmen, uluslararası anlaşmalar gereği haznesinde 2’den fazla fişek taşıyan tüfeklerle avlanmak yasaklanmıştır. Bu tipte tüfeklerin ülkemizde avda kullanılmak istenmesi durumunda haznelerine takoz takılarak 2 fişek alabilecek duruma getirilmeleri zorunludur.

Çifte (Yanyana Oturtulmuş Çift Namlu) Av Tüfekleri

 Avcı olan herkesin çok iyi bildiği gibi uçarak veya kaçarak uzaklaşan av hayvanına ikiden fazla atış yapmak normal koşullarda pek de olası değildir. Olsa bile bu konunun avcılık açısından ahlaki boyutu ve yapacağınız atışın ne kadar verimli olabileceği ayrı bir tartışma konusudur. Silah seçerken göz önünde bulundurulması gereken dengeli olma, seri ateş edebilme, sağlamlık, güvenilirlik ve estetik gibi temel nitelikleri en uygun düzeyde avcıya sunabilen av tüfekleri, gerek yan yana gerekse bindirme namlulu olsun çiftelerdir. Klasik çifteler yan yana oturtulmuş iki namlusu olan ve kubuzdaki mafsaldan kırılarak doldurulan av tüfekleridir. Bu anlamda çift namlulu av silahlarının her iki tipi arasındaki yapısal farklılıktan kaynaklanan avantaj veya dezavantajlarından biri, çiftenin kırıldığında, namlunun havada süper pozeye oranla daha kısa bir yay çizmesidir. Bu da teorik olarak çiftenin daha hızlı doldurulabileceği anlamına gelir. Oysa pozelerde alt namlunun da doldurulabilmesi için, silahın daha büyük bir açı ile kırılabilmesi gereklidir. Çift namlulu yivsiz av silahlarının size sunduğu bir başka avantaj da bu tüfeklerin iki farklı derecedeki şoku tek bir silahta bulundurma özelliğidir. Tipik olarak ilk atışınız daha yakın mesafeden olacağı için, öncelikle daha açık olan şoku kullanmanız mantık dahilindedir. Eğer beklenmeyen şekilde uzak  bir atış gerekirse selektörü kullanarak silahınızı daha dar olan şoka ayarlamanız veya o şokun olduğu namluyu ateşleyen tetiği çekmeniz gerekir. Genel olarak öndeki tetik sağ namluyu ki bu daha çok açık olan şoktur, arka tetik ise sol namluyu çalıştırır. Çiftelerin kullanıma yansıyan en iyi özelliklerinden bir tanesi de bu silahların mükemmel denge özelliğine sahip olmasıdır. Denge noktası olan kubuzla (gövde) el kundağı arasındaki nokta, nişan alma pozisyonunda her iki el arasında kalmaktadır. Dolayısıyla eller arasında eşit bir denge dağılımı söz konusu olur. Silahınızın elinizde daha rahat ve canlı bir biçimde hareketlendiğini hissedebilirsiniz. Ateşlemeden sonra boş kovanın tasfiyesi için ekstraktör ve ejektör denilen iki sistemden yararlanılır. Ekstraktör, tırnak yardımı ile kartuşun bir miktar dışarı çekilip, el aracılığı ile dışarı alınmasına yardımcı olan bir düzenektir. Ejektör ise, daha pahalı silahlarda boş kovanın, tüfeğin kırılmasıyla elle müdahaleye gerek kalmaksızın otomatik olarak fırlatılmasını sağlayan yay aktiveli bir mekanizmadır.

Süperpoze (Üst Üste Bindirilmiş Namlulu) Av Tüfekleri

 Gerçekte pozeler, klasik bir çiftenin avcıya sunabileceği hemen her özelliğe sahiptirler. Fakat bindirilmiş namlulu çiftelerde geri tepme diğerlerine göre nispeten sert olabilir. Yan yana oturtulmuş namlulu çiftelerde patlamayla oluşan şokun etkisi, her iki namlu için de aynıdır. Oysa yüksek profilli pozelerde üst namlu şoktan daha çok etkilenir ve bu da namlu şahlanması ve geri tepme olarak avcıya yansır. Silahlarda bilinen kural şudur ki; geri tepmenin sertliği merminin kalibresi, silahın ağırlığı ve kundağın biçimi gibi bazı ana faktörlere bağlıdır. Kundak biçimi önemli ölçüde tepmeyi hafifletebilir. Kundak düzleştikçe atıcı tarafından hissedilen tepme azalır. Bunun gibi namlunun veya namluların ekseni dipçiğin merkezine ne kadar düşük bir konumda uzanırsa o kadar az tepme gösterirler. Pozeler de tıpkı klasik çifteler gibi tek veya çift tetikli olabilirler. Genel olarak tek tetikli silahlar diğerlerinden pahalı olmalarına rağmen çift tetikliler selektörsüz tek tetiklilere oranla daha avantajlıdırlar. Çift tetikli ve selektörlü tüfeklerde farklı şokta olan namluları avın durumuna göre gerektiği gibi kullanabilmek için onu ateşleyecek tetiği çekme şansınız vardır. Oysa, seçmesiz tek tetikli silahlarda sıra sabitlenmiş olup, tetik öncelikle daha açık şoklu olan namluyu ateşler. Atıştaki bu sırayı değiştirme şansınız yoktur. Çift tetikli tüfeklerde ön tetik alt namluyu, arka tetik ise üst namluyu çalıştırır. Ateş lemeden sonra boş kovanın tasfiyesi için ekstraktör ve ejektör denilen iki sistemden yararlanılır. Ekstraktör, tırnak yardımıyla kartuşun bir miktar dışarı çekilip, el aracılığıyla dışarı alınmasına yardımcı olan bir düzenektir. Ejektör ise, daha pahalı silahlarda boş kovanın, tüfeğin kırılmasıyla elle müdahaleye gerek kalmaksızın otomatik olarak fırlatılmasını sağlayan yay aktiveli bir mekanizmadır.